Odporność na szorowanie farby – klasy

Definicja odporności na szorowanie

Odporność na szorowanie farby oznacza, jak dobrze utwardzona powłoka malarska znosi mechaniczne czyszczenie na mokro. Nie bada się samej farby w wiadrze ani świeżej warstwy po 2 godzinach od malowania, lecz powłokę po wyschnięciu i osiągnięciu parametrów użytkowych. W praktyce chodzi o to, czy po przetarciu wilgotną gąbką ściana zachowa kolor, mat, strukturę i ciągłość filmu, czy zacznie się wybłyszczać, kredować albo schodzić na ściereczkę.

W klasyfikacji stosowanej dla farb wnętrzowych, opisanej przez PN-EN 13300, odporność na szorowanie na mokro określa się przez pomiar ubytku grubości powłoki po zadanej liczbie cykli czyszczenia. Wynik podaje się w mikrometrach. Im mniejszy ubytek, tym wyższa odporność użytkowa. Dlatego farba klasy 1 nie jest po prostu „mocniejsza w dotyku”, tylko w badaniu traci mniej materiału z powłoki niż farba klasy 2, 3, 4 lub 5.

Trzeba rozdzielić cztery pojęcia, które producenci często pokazują obok siebie. Farba zmywalna pozwala usuwać lekkie zabrudzenia, na przykład kurz, ślad dłoni lub niewielkie zachlapanie wodą. Farba szorowalna lepiej znosi powtarzalne mycie ścian z naciskiem. Farba plamoodporna jest projektowana tak, aby ograniczyć wnikanie kawy, tłuszczu, herbaty, kredek czy błota w strukturę powłoki. Farba hydrofobowa ogranicza zwilżanie powierzchni, więc kropla wody dłużej pozostaje na ścianie, zamiast szybko się rozpływać.

Zmywalność nie zawsze oznacza szorowalność. Farba może pozwalać na delikatne zmywanie zabrudzeń, ale nie musi dobrze znosić intensywnego tarcia punktowego. Przykład: jasnoszara farba w sypialni może bez problemu przyjąć przetarcie wilgotną mikrofibrą, ale po mocnym szorowaniu gąbką kuchenną może powstać jaśniejsza plama. Odwrotnie, dobra farba szorowalna klasy 1 w korytarzu powinna wytrzymać częste mycie miejsc przy włącznikach, listwach i wejściu do mieszkania.

Farba schodzi podczas mycia najczęściej z czterech powodów. Pierwszy to zbyt niska klasa odporności do danego pomieszczenia. Drugi to za wczesne mycie, zanim powłoka osiągnęła pełne utwardzenie, często po około 28 dniach, zależnie od produktu. Trzeci to słabe przygotowanie podłoża: pył gipsowy, brak gruntu, stara farba klejowa albo zatłuszczona powierzchnia. Czwarty to zbyt agresywny środek czyszczący, na przykład preparat z chlorem, alkoholem, silnym odtłuszczaczem lub wysokim pH.

Odporność na szorowanie nie oznacza odporności na każdy detergent. Większość domowych farb dyspersyjnych najlepiej czyścić wodą o temperaturze około 20-30 stopni C, miękką gąbką i łagodnym środkiem o pH zbliżonym do neutralnego, mniej więcej 6-8. Preparaty zasadowe o pH 11-13, wybielacze chlorowe i rozpuszczalniki mogą naruszyć nawet dobrą powłokę, zwłaszcza przy ciemnych, głęboko matowych kolorach.

W praktyce zakupowej sama nazwa marketingowa nie wystarcza. Przy wyborze należy sprawdzić norma PN-EN 13300 dla farb, klasę odporności w karcie technicznej farby, zalecany czas sezonowania powłoki, deklarowaną liczbę warstw oraz przeznaczenie produktu. Dopiero suma tych informacji mówi, czy dana farba nadaje się do kuchni, korytarza, pokoju dziecka, salonu czy na sufit.

Klasy odporności farb i ich interpretacja

Klasy farb według PN-EN 13300 porządkują odporność powłok na szorowanie na mokro w pięciostopniowej skali. Klasa 1 oznacza najmniejszy ubytek powłoki i najwyższą odporność w tej klasyfikacji. Klasa 5 oznacza najniższą odporność na czyszczenie. Ta skala jest szczególnie ważna przy farbach do wnętrz, bo pozwala porównać produkty różnych producentów w bardziej techniczny sposób niż przez hasła „premium”, „super zmywalna” lub „do każdego pomieszczenia”.

Klasa 1 jest najlepszym wyborem tam, gdzie ściana ma kontakt z dłońmi, wodą, tłuszczem, kurzem i częstym ruchem. W kuchni sprawdzi się przy stole, przy przejściu do spiżarni, przy ścianie za koszem na odpady i w pobliżu włączników. W korytarzu ma sens przy wejściu, przy szafie, przy wieszaku na kurtki i na ścianie obok schodów. W lokalu usługowym, gabinecie lub poczekalni klasa 1 ogranicza ryzyko szybkiego zużycia powłoki.

Klasa 2 jest bardzo rozsądnym standardem do mieszkań i domów. Wystarczy do salonu, sypialni, jadalni i wielu pokojów dziecięcych, jeżeli ściany nie są stale narażone na kredki, błoto, tłuszcz lub intensywne tarcie. Dobra farba klasy 2, położona w dwóch warstwach na zagruntowanym podłożu, będzie wyraźnie lepsza użytkowo niż tania farba klasy 3 nałożona jedną grubą warstwą na pylący gips.

Klasa 3 ma sens w mniej obciążonych pomieszczeniach, ale trzeba znać jej ograniczenia. Można ją rozważyć w garderobie, schowku, domowym biurze z małym ruchem albo na ścianach, które nie są dotykane na co dzień. Nie jest to dobry wybór za stołem w kuchni, przy łóżku dziecka, w wąskim holu ani na klatce schodowej, gdzie zabrudzenia pojawiają się punktowo i często.

Klasy 4 i 5 oznaczają ograniczoną odporność na czyszczenie. Mogą wystarczyć na sufity, bo sufit zwykle nie jest szorowany, a jego główne wymagania to równy mat, dobre krycie i brak smug. Nie powinny być pierwszym wyborem na ściany w intensywnie użytkowanych pokojach. Pozorna oszczędność 20-40 zł na opakowaniu może zniknąć po pierwszym sezonie, jeśli trzeba będzie przemalować zabrudzone pasy przy drzwiach.

Producenci mogą podawać w kartach technicznych także dodatkowe testy plamoodporności, odporności na środki dezynfekujące, odporności na polerowanie, współczynnik połysku pod kątem 85 stopni albo odporność na wybrane zabrudzenia: kawę, herbatę, ketchup, olej, wino, pisaki wodne. Te dane są pomocne, ale nie zastępują klasy odporności na szorowanie. Najlepiej czytać je razem.

W Centrum Kolorów dobór farby nie powinien zaczynać się od ceny za litr, lecz od miejsca użycia, koloru i karty technicznej. Przykład: do wąskiego korytarza w kolorze złamana biel lepiej wybrać farbę klasy 1 o wysokiej odporności na mycie, nawet jeśli kosztuje 180-230 zł za 5 l. Do sufitu w sypialni można wybrać tańszą farbę głęboko matową, bo tam odporność na szorowanie ma mniejsze znaczenie niż równomierne rozproszenie światła.

Klasa 2 wystarczy do większości mieszkań, ale nie do każdej strefy mieszkania. Jeśli w domu są małe dzieci, pies, rowery wnoszone przez korytarz albo kuchnia otwarta na salon, warto różnicować produkty. Jedna farba klasy 1 do korytarza i kuchni oraz farba klasy 2 do sypialni to bardziej logiczny wybór niż jeden przypadkowy produkt do całego domu.

Rodzaj farby a realna odporność ściany

Rodzaj farby wpływa na odporność, ale nie działa jak prosty ranking, w którym farba ceramiczna zawsze wygrywa z lateksową, a lateksowa zawsze z akrylową. O końcowym wyniku decydują: typ i ilość spoiwa, pigmenty, wypełniacze mineralne, dodatki ceramiczne, dyspersja polimerowa, stopień połysku, zawartość części stałych oraz jakość receptury. Dlatego trzeba porównywać konkretne produkty, a nie same nazwy rodzin.

Farba lateksowa to najczęściej farba dyspersyjna o podwyższonej odporności mechanicznej, oparta na spoiwach akrylowych lub styrenowo-akrylowych. Nazwa „lateksowa” w farbach ściennych nie oznacza zwykle naturalnego lateksu kauczukowego. Dobre farby lateksowe tworzą elastyczną, zwartą powłokę, która dobrze znosi mycie ścian. W praktyce wiele produktów z tej grupy osiąga klasę 1 lub 2.

Farba ceramiczna zawiera dodatki mineralne lub ceramiczne, które mają poprawiać odporność na ścieranie, plamy i wybłyszczanie. Przykładowe kategorie znane z rynku to Magnat Ceramic, Tikkurila Optiva, Beckers Designer oraz Dulux EasyCare, choć każdą z tych rodzin trzeba sprawdzić w konkretnej wersji, kolorze i karcie technicznej. Farby ceramiczne często są dobrym wyborem do korytarza, kuchni i pokoju dziecka, ale sama nazwa „ceramiczna” nie gwarantuje klasy 1.

Farba akrylowa może być podstawowym produktem do ścian i sufitów albo zaawansowaną farbą o dobrej odporności. W tańszych wersjach często ma niższą odporność na szorowanie, ale w lepszych recepturach spoiwo akrylowe zapewnia dobrą przyczepność, stabilny kolor i niezłe zmywanie zabrudzeń. Do sypialni, salonu lub sufitu taka farba bywa wystarczająca, zwłaszcza gdy nie oczekuje się częstego czyszczenia.

Farba silikonowa kojarzy się głównie z elewacjami, hydrofobowością i odpornością na warunki atmosferyczne, ale spotyka się także rozwiązania do wnętrz lub farby z dodatkami poprawiającymi odporność na zabrudzenia. Silikonowa lub siloksanowa modyfikacja może ograniczać wnikanie wody w powłokę, lecz nadal trzeba sprawdzić klasę według PN-EN 13300. Hydrofobowość nie jest tym samym co odporność na szorowanie.

Matowa farba może być odporna na mycie, jeśli technologia powłoki jest dobrze dobrana. Dawniej mat często oznaczał słabszą zmywalność, bo bardziej porowata powierzchnia łatwiej łapała brud. Nowoczesne farby matowe klasy 1 potrafią łączyć niski połysk z dobrą odpornością na czyszczenie. To istotne przy kolorach z palet NCS, RAL lub Pantone, gdzie inwestor chce uzyskać spokojny, elegancki mat bez efektu plastikowej ściany.

Kolor ma znaczenie praktyczne. Ciemne maty, na przykład grafit, butelkowa zieleń, granat, bordo lub głęboki oliwkowy, mogą silniej pokazywać wybłyszczenia po agresywnym tarciu niż jasne beże i złamane biele. Nie oznacza to, że ciemnej farby nie można myć. Oznacza to, że trzeba używać miękkiej mikrofibry, delikatnego nacisku i testować środek w niewidocznym miejscu. Przy ścianie za stołem w kolorze antracytowym lepsza będzie farba klasy 1 niż standardowa farba dekoracyjna klasy 3.

Praktyczny przykład: w pokoju dziecka w kolorze pastelowa mięta można zastosować matową farbę ceramiczną klasy 1 lub lateksową klasy 2, jeśli ściany są dobrze zagruntowane. W kuchni przy stole, gdzie pojawiają się tłuste ślady dłoni, bezpieczniejsza będzie klasa 1 i produkt z deklarowaną odpornością na plamy. W sypialni w kolorze ciepły kaszmir wystarczy często klasa 2, bo ściany są mniej narażone na zabrudzenia.

Jeżeli wybór sprowadza się do pytania farba ceramiczna czy lateksowa, odpowiedź brzmi: sprawdzić klasę odporności, kartę techniczną i zalecane zastosowanie. Ceramiczna klasy 2 może być słabsza w konkretnym badaniu niż lateksowa klasy 1. Lateksowa o satynowym wykończeniu może łatwiej się czyścić, ale mocniej odbijać światło. Ceramiczna głęboko matowa może wyglądać lepiej w salonie, ale wymaga delikatniejszej pielęgnacji przy ciemnym kolorze.

Dobór i pielęgnacja farby odpornej na szorowanie

Dobór klasy powinien wynikać z ryzyka zabrudzeń, a nie z jednego uniwersalnego przepisu. Najbardziej obciążone są strefy komunikacyjne, kuchnia, schody, pokój dziecka, okolice biurka, ściana przy legowisku psa, wejście z garażu i miejsca przy włącznikach. Najmniejsze wymagania mają sufity, ściany za wysokimi meblami i pomieszczenia używane okazjonalnie.

Do kuchni najbezpieczniej wybierać klasę 1, szczególnie gdy ściana nie jest zabezpieczona płytkami, szkłem lub panelem nad blatem. Przy płycie grzewczej sama farba, nawet dobra, nie zastąpi materiału odpornego na wysoką temperaturę i tłuszcz. Jednak na ścianie przy stole, drzwiach lub spiżarni farba klasy 1 sprawdza się bardzo dobrze. Więcej zaleceń dla tej strefy można powiązać z tematem farba do kuchni odporna na zmywanie.

Do pokoju dziecka zwykle warto wybrać klasę 1 lub 2. Jeżeli ściany są w jasnym, pastelowym kolorze, a dziecko jest starsze, wystarczy często dobra klasa 2. Przy małych dzieciach, kredkach, plastelinie i częstym dotykaniu ścian lepsza będzie klasa 1. Kolor też ma znaczenie: ciepły beż, jasna oliwka, pudrowy błękit lub rozbielony róż lepiej maskują drobne ślady niż czysta biel i bardzo ciemny granat. Przy planowaniu palety pomocne są kolory farb do pokoju dziecka.

Sypialnia i salon wymagają innego podejścia. W sypialni najważniejsze są niski połysk, przyjemny odbiór koloru i dobra paroprzepuszczalność powłoki. Klasa 2 jest zwykle wystarczająca, a klasa 3 może mieć sens na mało eksponowanej ścianie. W salonie warto podnieść wymagania przy kominku, stole, wejściu na taras i miejscu, gdzie opierają się krzesła. Jeżeli jedna ściana ma kolor ciemnej zieleni lub terakoty, dobrze wybrać produkt odporny na wybłyszczanie.

Trwałość powłoki zależy nie tylko od klasy farby. Podłoże powinno być suche, nośne, odpylone i wyrównane. Świeże tynki cementowo-wapienne zwykle wymagają sezonowania, a gładzie gipsowe bardzo dokładnego odpylenia. Grunt stosuje się wtedy, gdy podłoże jest chłonne, pylące lub nierównomierne. Zbyt mocny grunt tworzący szklistą warstwę może pogorszyć przyczepność, dlatego trzeba dobierać go do systemu producenta.

Liczba warstw również ma znaczenie. Dwie cienkie warstwy są zwykle lepsze niż jedna gruba. Wałek powinien pasować do gładkości ściany: runo 9-12 mm do gładzi, 12-18 mm do tynków strukturalnych. Zbyt suchy wałek zostawia prześwity, a zbyt mocne dociskanie może pogorszyć strukturę filmu. Technika nakładania ma bezpośredni wpływ na późniejsze czyszczenie, dlatego przy większych pracach warto znać zasady jak malować ściany wałkiem.

Intensywne mycie świeżej farby jest błędem. Powierzchnia może być sucha w dotyku po 2-4 godzinach, gotowa do drugiej warstwy po czasie wskazanym przez producenta, ale pełne utwardzenie powłoki trwa znacznie dłużej. Dla wielu farb dyspersyjnych przyjmuje się około 28 dni w temperaturze 20 stopni C i wilgotności względnej 50-65 procent. W chłodnym, wilgotnym mieszkaniu proces może się wydłużyć.

Bezpieczne czyszczenie powinno być stopniowe. Najpierw usuwa się kurz suchą, miękką ściereczką. Potem stosuje się letnią wodę i mikrofibrę. Jeśli zabrudzenie nie schodzi, można dodać niewielką ilość łagodnego detergentu, na przykład kilka kropli płynu do naczyń na 1 litr wody. Nie należy szorować punktowo twardą stroną gąbki, bo nacisk na małej powierzchni łatwo powoduje wybłyszczenie. Lepiej czyścić większy fragment lekkimi ruchami od zewnątrz do środka.

Przy intensywnym kolorze, farbie głęboko matowej lub nieznanym środku czyszczącym należy wykonać test w niewidocznym miejscu: za meblem, przy listwie albo w rogu. Jeśli po wyschnięciu nie ma zmiany połysku, koloru ani faktury, można czyścić większą powierzchnię. Plamy z tłuszczu usuwa się możliwie szybko, bo po kilku dniach mogą wniknąć głębiej w powłokę. Ślady po kredkach woskowych wymagają szczególnej ostrożności, ponieważ mocne odtłuszczacze mogą naruszyć kolor.

Przykłady decyzji zakupowych są proste. Do wynajmowanego mieszkania z białymi ścianami i dużą rotacją lokatorów – klasa 1 w korytarzu i kuchni. Do domu z małymi dziećmi – klasa 1 w pokoju dziecka do wysokości intensywnego kontaktu, klasa 2 w sypialniach. Do sufitu w salonie – farba głęboko matowa o dobrym kryciu, nawet jeśli ma niższą odporność na szorowanie. Do ciemnej ściany za telewizorem – farba matowa wysokiej jakości i delikatne czyszczenie bez alkoholu.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza klasa 1 odporności na szorowanie?

Klasa 1 oznacza najwyższą odporność powłoki na szorowanie na mokro w klasyfikacji PN-EN 13300. W badaniu ubytek powłoki wynosi poniżej 5 mikrometrów po 200 cyklach. Takie farby sprawdzają się w kuchniach, korytarzach, pokojach dziecięcych, na schodach i w lokalach usługowych.

Czy klasa 2 farby jest dobra?

Tak, klasa 2 jest dobrym wyborem do wielu pomieszczeń mieszkalnych. Zapewnia rozsądną odporność na czyszczenie, zwłaszcza gdy podłoże jest dobrze przygotowane, farba jest nałożona w dwóch warstwach, a ściana nie jest myta agresywnymi detergentami.

Czy farba zmywalna i szorowalna to to samo?

Nie zawsze. Zmywalność może oznaczać łatwe usuwanie lekkich zabrudzeń, natomiast szorowalność odnosi się do odporności powłoki na mechaniczne czyszczenie na mokro. Dlatego lepiej sprawdzić klasę odporności w karcie technicznej niż polegać wyłącznie na haśle z etykiety.

Czy farba ceramiczna ma najwyższą odporność?

Wiele farb ceramicznych osiąga bardzo wysoką odporność, ale nie należy tego zakładać automatycznie. Liczy się konkretny produkt, jego klasa według PN-EN 13300, skład powłoki, stopień połysku i zalecenia producenta. Farba lateksowa klasy 1 może być w praktyce odporniejsza od ceramicznej klasy 2.

Jaką klasę farby wybrać do pokoju dziecka?

Do pokoju dziecka zwykle warto wybrać klasę 1 lub 2. Klasa 1 będzie lepsza przy małych dzieciach, kredkach, częstym dotykaniu ścian i intensywnym użytkowaniu. Klasa 2 wystarczy w spokojniejszym pokoju, jeśli farba jest dobrej jakości i ściany są prawidłowo przygotowane.

Dlaczego po myciu ściany zostają błyszczące plamy?

Błyszczenie może wynikać z nadmiernego tarcia, użycia twardej gąbki, agresywnego detergentu albo zbyt wczesnego mycia przed pełnym utwardzeniem powłoki. Szczególnie ciemne, głęboko matowe kolory mogą pokazywać takie ślady, dlatego należy czyścić je miękką mikrofibrą i łagodnym roztworem detergentu.

Przeczytaj również

• Marmuryzowanie ścian – efekt marmuru w domu
• Okulary ochronne i rękawice do malowania
• Odgrzybianie ściany przed malowaniem

Redakcja centrumkolorow.pl

Redakcja centrumkolorow.pl to zespół autorów specjalizujących się w temacie: budownictwo i kolory. Przygotowujemy konkretne, sprawdzone i aktualne treści, które realnie pomagają naszym czytelnikom.